Barok na maturze 2026-2028: Poezja, czaszki i sarmaci. Szybka powtórka
Barok na maturze przeszedł sporą metamorfozę. Najważniejsza wiadomość? To teraz w 90% sama poezja. Z listy lektur zniknęły barokowe dramaty i epika, co oznacza, że Twoja uwaga musi skupić się na liryce oraz specyficznej mentalności epoki.
Oto trzy filary, które musisz opanować, by zdać śpiewająco.
- Nurt dworski: Zaskocz mnie!
W liryce dworskiej nie chodzi o wylewanie uczuć, ale o grę z czytelnikiem. Kluczem jest koncept, czyli wyszukany pomysł na wiersz, który ma zszokować odbiorcę.
- Jak to rozpoznać? Jeśli widzisz wiersz o miłości, który jest naszpikowany środkami stylistycznymi (antytezy, paradoksy, hiperbole, szyk przestawny), to właśnie nurt dworski. Uczucie jest tu tylko pretekstem do popisu intelektualnego.
- Przykład: Wiersz Daniela Naborowskiego Na oczy królewny angielskiej, gdzie poeta stosuje gradację (stopniowanie), porównując oczy do coraz potężniejszych zjawisk: od pochodni, przez gwiazdy, słońca, aż do bogów.
- Nurt metafizyczny: Motyw Vanitas
Drugi ważny nurt dotyczy przemijania i kruchości życia (m.in. Sęp-Szarzyński, Potocki, Naborowski).
- Czytanie obrazów: Na maturze często pojawia się zadanie polegające na zestawieniu wiersza z barokowym obrazem. Szukaj na nich symboli vanitas (marności): czaszki, zgaszonej świecy, więdnących kwiatów, klepsydry czy starych kart. Wszystkie one krzyczą: czas ucieka!.
- Sarmatyzm: Mentalność, którą musisz znać
Choć Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska wypadły z listy lektur obowiązkowych, pojęcie sarmatyzmu nadal obowiązuje. Możesz otrzymać fragment tekstu (nawet Paska) i zadanie rozpoznania cech tej mentalności.
- Kim był Sarmata? Szlachcic wierzący, że pochodzi od starożytnych wojowników. Uważał się za obrońcę ojczyzny i wiary.
- Cechy do rozpoznania w tekście:
- Makaronizmy: Wtrącenia łacińskie w zdaniach.
- Ksenofobia i pycha: Przekonanie o wyższości nad cudzoziemcami przy jednoczesnej ciekawości świata.
- Powierzchowna religijność: Wiara pełna rytuałów i przepychu, często na pokaz.
- Gdzie to wykorzystasz? Wiedza o sarmatyzmie jest niezbędna przy omawianiu Potopu (postać Zagłoby) lub Pana Tadeusza.
Podsumowanie
Barok na egzaminie nie jest trudny, jeśli zapamiętasz te trzy hasła: Koncept (szokująca poezja), Vanitas (przemijanie i czaszki) oraz Sarmata (łacina i pieniactwo)
