Czy mój argument ma sens? Jak nie pisać „głupot” w rozprawce?
Jednym z najczęstszych pytań i lęków wśród uczniów szkoły podstawowej przystępujących do Egzaminu Ósmoklasisty jest to, czy wymyślony przez nich argument na pewno ma sens. Boicie się „napisania głupoty” albo tego, że egzaminator kompletnie nie zrozumie Waszego toku myślenia. Jeśli przygotujecie się odpowiednio i skorzystacie z logicznego schematu argumentacyjnego, nigdy nie napiszecie „głupoty”! Jak dbać o sens w wypracowaniu?
Prześledźmy to na uniwersalnym temacie: „Czy warto pomagać innym?”.
Pułapka „Masła Maślanego”
Twierdzenie: „Tak, warto pomagać innym”, to teza. Aby zbudować do niej argument, musisz odpowiedzieć na pytanie: Dlaczego tak uważasz?
Uczniowie często wpadają w pułapkę tak zwanego pustosłowia (masła maślanego), pisząc: „Warto pomagać, ponieważ pomaganie jest tego warte”. To zdanie pozbawione konkretu. Sensowny argument musi wskazywać konkretną powód, np.: „Warto pomagać innym, ponieważ wsparcie drugiej osoby może pozwolić komuś przetrwać trudną sytuację”.
Oddziel streszczenie od argumentacji
Mając powód, musimy go podeprzeć lekturą. I tu pojawia się kolejny potężny błąd – uczniowie zamiast udowodnić swoją rację, zaczynają po prostu streszczać książkę. Pamiętaj: opisanie tego, że Ebenezer Scrooge z „Opowieści wigilijnej” był skąpym starcem, którego w nocy odwiedziły duchy, a ostatni z nich pokazał mu jego własny pogrzeb, nie jest argumentem! Egzaminatora nie obchodzi fabuła, lecz Twój wniosek.
Prawidłowy, sensowny argument z przykładem brzmi tak: „W Opowieści wigilijnej przemieniony Scrooge wspiera rodzinę Cratchitów i otacza opieką chorego Tima. Jego postawa pokazuje, że cudze zaangażowanie może realnie zmienić na lepsze życie potrzebujących”.
Uważaj na nietrafione przykłady!
Czasami tak bardzo lubimy jakąś lekturę, że próbujemy ją na siłę wepchnąć do wypracowania. Prowadzi to do nielogicznych, a czasem komicznych wręcz argumentów.
Jeśli piszesz, że „pomoc pozwala wyjść z samotności”, a jako przykład podajesz to, że Alek z „Kamieni na szaniec” odkręcił niemiecką tablicę z pomnika Kopernika, to Twój argument nie ma żadnego sensu!
Jeszcze gorzej jest w sytuacji, gdy przykład obala Twój własny argument! Wyobraź sobie, że piszesz: „Pomaganie zawsze kończy się szczęśliwie”, a jako przykład podajesz odbicie „Rudego” pod Arsenałem („Kamienie na szaniec”). Niestety, „Rudy” umarł po torturach, a niosący mu pomoc Alek zmarł od postrzału w brzuch. To nie jest „szczęśliwe” zakończenie!. Dlatego unikaj w wypracowaniach słów radykalnych takich jak zawsze, nigdy, każdy. Używaj bezpiecznych sformułowań: często, może, w tej sytuacji.
Sprawdzian pięciu pytań
Przed oddaniem arkusza, przeprowadź szybki skan swojego wypracowania. Każdy z Twoich argumentów będzie miał sens, jeśli odpowiesz pozytywnie na te pięć pytań:
Czy odpowiadam na temat rozprawki?
Czy podałem rzeczywisty i konkretny powód?
Czy przytoczony przykład z lektury pasuje do tego powodu?
Czy napisałem wnioski wyjaśniające związek między przykładem a tematem?
Czy nie przesadziłem ze słowami „zawsze” i „każdy”?
Zastosowanie tego filtra to gwarancja dobrze napisanego wypracowania i wymarzonego wyniku na egzaminie!
