Matura z polskiego: Młoda Polska – Epoka jednego dramatu. Jak zdać bez czytania wszystkiego?
Młoda Polska na maturze to fenomen. Analiza arkuszy z lat 2023–2025 pokazuje, że ta epoka ma najmniejszy „rozrzut tematyczny”. Aż 80% zadań merytorycznych dotyczyło jednego utworu. Jeśli masz mało czasu na powtórki, Młoda Polska jest Twoim sprzymierzeńcem. Oto co musisz wiedzieć.
„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego – Absolutny hegemon
To lektura czytana w całości i król maturalnych pytań. Zamiast kuć streszczenie każdej rozmowy z I aktu, skup się na symbolach i zjawach.
- Kto co widzi? (Ściąga z II aktu):
- Marysia widzi Widmo: Utracona miłość i wyrzuty sumienia.
- Dziennikarz widzi Stańczyka: Wyrzut sumienia z powodu bierności i lojalności wobec zaborcy.
- Poeta widzi Rycerza: Tęsknota za mocą i czynem, ukryta pod maską dekadenta.
- Pan Młody widzi Hetmana (Branickiego): Symbol zdrady narodowej i wyrzut sumienia z powodu „zdrady” własnej klasy (ślub z chłopką).
- Dziad widzi Upiora (Jakuba Szelę): Krwawe wspomnienie rzezi galicyjskiej.
- Gospodarz widzi Wernyhorę: Mit odrodzenia i rozkaz do powstania.
- Symbole:
- Złoty Róg: Szansa na niepodległość i impuls do czynu.
- Czapka z pawim piórem: Prywata i próżność.
- Sznur: Niewola, to co zostało po utraconej szansie.
- Chochoł: Symbol dwuznaczny – uśpienie narodu, ale też ochrona (nadzieja na przebudzenie).
- Relacje społeczne: To tzw. chłopomania. Inteligencja zachwyca się wsią powierzchownie (stroje, kolory), ale boi się chłopskiej siły i nie rozumie ich problemów.
„Chłopi” (Tom I: Jesień) – Liczy się styl
Powieść Reymonta czytasz tylko we fragmencie (Tom I). Na maturze rzadko pyta się o fabułę, a częściej o język i styl.
- Dialektyzacja: Stylizacja gwarowa nadaje autentyczności i buduje koloryt lokalny.
- Nurt artystyczne: Musisz umieć wskazać w tekście:
- Impresjonizm: Opisy natury, gra świateł, chwilowe wrażenia.
- Naturalizm: Biologizm, walka o przetrwanie, brutalność życia.
Poezja i Filozofia – Dekadentyzm
W przypadku wierszy (głównie Tetmajera) kluczowe są pojęcia:
- Dekadentyzm: Poczucie schyłku, niemocy i beznadziei (np. „Koniec wieku XIX”).
- Nirwana: Ucieczka w niebyt, oderwanie się od bólu istnienia (wpływ filozofii Schopenhauera).
- Sztuka dla sztuki: Artysta nie ma pouczać, ma zachwycać.
Czego już nie ma?
Z listy lektur zniknęli „Ludzie bezdomni” oraz „Rozdziubią nas kruki i wrony” Żeromskiego.
Podsumowanie
Młoda Polska to epoka jednego dramatu. Jeśli opanujesz pary zjaw z „Wesela” i symbolikę przedmiotów, masz 80% sukcesu w kieszeni.
