Matura z polskiego: Oświecenie. Epoka dobrych rad i toksycznych relacji
Oświecenie w nowej podstawie programowej to przede wszystkim epoka dydaktyczna – pełna pouczeń, chęci naprawy świata i krytyki ludzkich wad. Z listy lektur zniknęła trudna publicystyka polityczna (Staszic, Kołłątaj, Niemcewicz), co z pewnością ucieszy wielu maturzystów. Na czym zatem musisz się skupić, aby zdać maturę w 2026 roku?
- „Skąpiec” Moliera – lektura obowiązkowa w całości
To absolutny fundament. Komedię Moliera musisz znać w całości.
- Harpagon jako antywzorzec: Tytułowy bohater to ofiara chciwości, która odebrała mu rozum. Kocha swoje złoto bardziej niż własne dzieci, co czyni rodzinę toksyczną.
- Analiza komizmu: Musisz rozróżniać trzy rodzaje komizmu: sytuacyjny, słowny i postaci.
- Język emocji: Wypowiedzi Harpagona są chaotyczne, pełne wykrzyknień i pytań, co świadczy o jego skrajnym pobudzeniu.
- Ignacy Krasicki – Król Oświecenia
Twórczość Krasickiego dominuje w tej epoce.
- Bajki i alegoria: Zwierzęta w bajkach są maskami ludzkich cech (alegoria). Utwory te często mają pesymistyczny wydźwięk, pokazując świat, w którym wygrywa silniejszy.
- „Żona modna” (Satyra): To „czarny koń” matury. Utwór przedstawia zderzenie dwóch światów: sarmackiego (Piotr, który ożenił się dla posagu) i kosmopolitycznego (żona zapatrzona we francuską modę).
- Hymn do miłości ojczyzny: Definiuje patriotyzm nie jako walkę, ale jako poświęcenie i cierpienie dla dobra ogółu.
- Sentymentalizm – Serce kontra Rozum
Oświecenie to nie tylko racjonalizm. Nurt sentymentalny reprezentuje Franciszek Karpiński i jego sielanka Laura i Filon.
- Cechy nurtu: W centrum stoi czułość, serce i natura (jawor, księżyc, koszyk malin). To zapowiedź nadchodzącego romantyzmu.
Co wypadło z lektur?
Nie musisz już szczegółowo znać Powrotu posła Niemcewicza (przesunięty do lektur uzupełniających) ani Przestróg dla Polski Staszica.
Podsumowanie
Na maturze szukaj trzech postaw: ewidentnie złego bohatera (Harpagon), mądrego uczonego (bajki) lub czułego kochanka (sielanki). Każda z nich mówi co innego o świecie.
