Test historycznoliteracki z polskiego: starożytność w pigułce. Co musisz wiedzieć?
Starożytność często wydaje się epoką odległą i trudną do zapamiętania, zwłaszcza gdy wspomnienia z pierwszej klasy liceum zdążyły już zatrzeć się w pamięci. Jednak bez obaw – po zmianach w podstawie programowej z 2024 roku lista lektur nie jest drastycznie długa. Oto Twój przewodnik po tym, co najważniejsze.+1
1. Królowa epoki: „Antygona” Sofoklesa
To absolutny priorytet i jedyny tekst z tej epoki, który musisz znać w całości.+1
- Na czym się skupić? Nie chodzi tylko o fabułę. Musisz rozumieć istotę konfliktu tragicznego (starcie dwóch równorzędnych racji) oraz pojęcia takie jak: fatum, hybris (pycha), katharsis czy ironia tragiczna.+2
- Detale mają znaczenie: Zwróć uwagę na postacie drugoplanowe. Hajmon (syn Kreona) został dodany przez Sofoklesa, by pogłębić tragizm. Ważna jest też rola Ismeny i wróżbity Tyrezjasza.+2
- Wskazówka: Nie kuj definicji na pamięć – umiej je pokazać na przykładzie postaw Antygony i Kreona.
2. Biblia – myśl toposami
Nie musisz znać wszystkich historii biblijnych, ale kluczowe są motywy (toposy).
- Pewniaki maturalne: Księga Hioba (niezawinione cierpienie) oraz Księga Koheleta (motyw vanitas – marności). To księgi idealne do tematów moralnych i egzystencjalnych.
- Inne ważne fragmenty: Księga Rodzaju (stworzenie świata, rola człowieka) oraz Apokalipsa św. Jana (symbole: czterej jeźdźcy, bestia, baranek).
3. Mitologia i Homer – ucz się przez kontekst
Mity najlepiej przyswajać „parami” lub w zestawieniu z późniejszymi tekstami kultury.
- Przykłady zestawień: Prometeusz (buntownik) vs. Konrad z Dziadów cz. III; Ikar (marzyciel) vs. Dedal (rozsądek); Demeter/Niobe (cierpiące matki) vs. Treny Kochanowskiego.
- Homer: Obowiązują fragmenty Iliady (pojedynek Hektora z Achillesem, wizyta Priama) i Odysei (tułaczka jako symbol ludzkiego życia).
Podsumowanie
Pamiętaj, że starożytność rzadko występuje na maturze jako „samotna wyspa”. Traktuj ją jako niewyczerpane źródło motywów i archetypów, do których będziesz się odwoływać przy omawianiu dzieł z innych epok – od Lalki po poezję wojenną.
