Test historycznoliteracki z polskiego: renesans. Co musisz wiedzieć na maturę 2026-28?

Renesans, czyli odrodzenie antycznych wartości, to na nowej maturze epoka zdominowana przez dwóch literackich gigantów: Jana Kochanowskiego i Williama Szekspira. Dobra wiadomość na początek: z listy lektur obowiązkowych zniknęły Romeo i Julia oraz Odprawa posłów greckich. Na czym więc musisz się skupić?

1. Jan Kochanowski – Humanista w kryzysie

Kochanowski to typowy humanista – wykształcony, znający języki, ceniący filozofię. Na maturze najczęściej pojawia się w kontekście Trenów, które są zapisem jego bólu po starcie córki.

• Kluczowe Treny: Skup się na numerach IX, X, XI i XIX.
  • Tren IX: Mądrość, którą cenił całe życie, okazuje się bezradna wobec cierpienia.
  • Tren X: Kryzys religijny. Poeta szuka córki w zaświatach i wątpi w ich istnienie.
  • Tren XI: Kryzys moralny. Bycie dobrym i cnotliwym nie chroni przed złośliwym losem.
  • Tren XIX (Sen): Ukojenie. Matka poety pojawia się we śnie z Urszulką na ręku, zalecając powrót do rozsądku i zaufanie Bogu.

Pamiętaj o filozofii! W utworach Kochanowskiego (Pieśni, Fraszki) musisz umieć rozpoznać:

• Stoicyzm: Zachowanie umiaru, spokoju i rozsądku.
• Epikureizm: Cieszenie się chwilą („chwytaj dzień”) i towarzystwem przyjaciół.
• Fortuna: Ślepy los, przed którym jedyną obroną jest cnota (szlachetne życie).

2. William Szekspir – Anatomia zła w „Makbecie”

W przypadku Makbeta mniej ważne są detale fabularne, a kluczowe jest zrozumienie mechanizmu władzy.

• Bohater tragiczny: Makbet dochodzi do władzy „po trupach”, ale każda zbrodnia wymusza kolejną. Na szczycie jest samotny i bezwolny.
• Lady Makbet: Przechodzi drastyczną przemianę – od bezwzględnej manipulatorki do obłąkanej kobiety zniszczonej przez wyrzuty sumienia.
• Wiedźmy: Są elementem fantastycznym. Przepowiadają przyszłość, ale nie namawiają do zbrodni – jedynie budzą ukryte ambicje Makbeta.

3. Piotr Skarga – Retoryka i patriotyzm

Kazania sejmowe poznajesz tylko we fragmentach. Najważniejsze do zapamiętania:

• Metafora tonącego okrętu: Polska to statek, a szlachta dba tylko o własne tobołki zamiast go ratować.
• Retoryka: Musisz umieć wskazać środki perswazji, np. pytania retoryczne, apostrofy, wyliczenia czy kontrasty.

Podsumowanie: Gdzie szukać człowieka?

Renesans to humanizm, więc w każdym zadaniu szukaj człowieka – jego bólu, ambicji, odpowiedzialności. Bóg w tej epoce nie jest srogim sędzią, lecz Deus ridens (Bóg uśmiechnięty) lub Deus artifex (Bóg artysta), który stworzył piękny świat.