Zadania porównawcze na maturze: jak je rozwiązywać?
Zadania polegające na porównaniu dwóch tekstów (lub fragmentów) stają się stałym elementem testu historycznoliterackiego. Jak pokazują arkusze próbne, w jednym egzaminie mogą pojawić się nawet trzy takie polecenia. Często sprawdzają one umiejętność zestawiania tekstów z różnych epok lub dostrzegania analogii w obrębie jednej epoki. Jak sobie z nimi radzić?
Typ 1: Szukanie Podobieństw (Romantyzm)
Klasycznym przykładem jest zestawienie dwóch tekstów romantycznych, np. fragmentu „Hymnu” (Smutno mi, Boże…) Juliusza Słowackiego z fragmentem „Grobu Potockiej” Adama Mickiewicza. Pytanie może brzmieć: „Czy przyczyna smutku w obu fragmentach jest taka sama?”.
Jak zbudować odpowiedź?
- Stanowisko: Zacznij od jasnego stwierdzenia: „Tak, przyczyna smutku jest taka sama”.
- Nazwanie problemu: Określ, co jest tą przyczyną – w tym przypadku jest to tęsknota za utraconą ojczyzną i los przymusowego emigranta.
- Uzasadnienie (Tekst A): Odwołaj się do pierwszego tekstu. U Słowackiego podmiot liryczny skarży się Bogu, że jest tułaczem i jego „okręt nie do kraju płynie” .
- Uzasadnienie (Tekst B): Odwołaj się do drugiego tekstu. U Mickiewicza podmiot liryczny wyraża żal, że umrze i zostanie pochowany z dala od Polski.
Typ 2: Szukanie Różnic (Średniowiecze vs Barok)
Trudniejszym zadaniem jest zestawienie tekstów prezentujących odmienne filozofie życiowe. Przykładem może być „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” (średniowiecze) oraz „Wiosna” Jana Andrzeja Morsztyna (barok). Pytanie: „Czym różni się postawa życiowa zalecana w obu fragmentach?”.
Analiza:
- Tekst 1 (Średniowiecze): Śmierć chwali tych, którzy prowadzili surowy, ascetyczny tryb życia („chowali tu żywot swój ciasno”). Obiecuje im, że w nagrodę pójdą do nieba („niebieskie radości”). To postawa skupiona na życiu wiecznym i wyrzeczeniu się dóbr doczesnych .
- Tekst 2 (Barok): Morsztyn w wierszu „Wiosna” prezentuje postawę odwrotną. Ponieważ śmierć i czas nas gonią („spieszmy się”), należy korzystać z życia („użyj w skok”, „zarwij co możesz”). To realizacja hasła carpe diem – ciesz się chwilą, zanim staniesz się „nieboszczykiem i marą” .
Wniosek: W odpowiedzi należy wyraźnie skontrastować te podejścia:
„W 'Rozmowie Mistrza Polikarpa…’ zalecana jest postawa ascetyczna, polegająca na wyrzeczeniu się uciech ziemskich w zamian za zbawienie. Natomiast w wierszu Morsztyna podmiot liryczny zachęca do korzystania z uroków życia i zabawy, motywując to nieuchronnym upływem czasu.” .
Pamiętaj: Kluczem do punktów jest precyzja i odwołanie się do każdego z przytoczonych tekstów.
