Tekst nieliteracki na Egzaminie Ósmoklasisty: Jak go ugryźć? Strategia na streszczenie
Część egzaminu ósmoklasisty oparta na tekście nieliterackim (popularnonaukowym lub publicystycznym) budzi często większy lęk niż lektury. Uczniowie gubią się w gąszczu informacji, nie wiedzą, jak napisać streszczenie i popełniają podstawowe błędy strategiczne. Jak sobie z tym poradzić?
Najczęstszy Błąd: „Najpierw Pytania”
W wielu szkołach pokutuje mit, że aby zaoszczędzić czas, należy najpierw przeczytać pytania, a potem szukać na nie odpowiedzi w tekście. To błędne założenie . Dlaczego? Ponieważ szukanie odpowiedzi bez znajomości struktury tekstu i rozkładu informacji zajmuje dwa razy więcej czasu. Co więcej, pytania często dotyczą głównej myśli lub wniosków, których nie da się znaleźć metodą „skanowania” (szukania słów kluczowych) .
Skuteczna Strategia: Metoda Akapitów
Teksty egzaminacyjne są konstruowane tak, aby sprawdzić umiejętność syntezy. Najlepszą metodą pracy jest:
- Przeczytanie całego tekstu od deski do deski.
- Podział na akapity (są one zazwyczaj wyraźnie wydzielone).
- Opisanie każdego akapitu jednym lub dwoma zdaniami na brudnopisie. Zadaj sobie pytanie: O czym jest ten fragment?.
Taka „mapa myśli” pozwala błyskawicznie odpowiedzieć na każde pytanie i – co najważniejsze – napisać streszczenie bez konieczności ponownego czytania całości .
Analiza Przykładu: Tekst o Terapii Śmiechem
Prześledźmy to na przykładzie tekstu z egzaminu próbnego, dotyczącego leczniczych właściwości śmiechu:
- Wstęp/Teza: Już w pierwszym akapicie autorka stawia tezę: śmiech ma działanie lecznicze i terapeutyczne .
- Rozwinięcie (Przykład): Kolejny akapit przywołuje historię dziennikarza (Normana Cousinsa), który wyleczył się z choroby, oglądając komedie i kabarety . Tu przydaje się „skanning” tylko po to, by znaleźć jego nazwisko .
- Rozszerzenie tematu: Tekst opisuje wprowadzenie tej metody do szpitali pod nazwą klaunoterapii .
- Wnioski/Naukowe wyjaśnienie: Ostatni akapit wyjaśnia mechanizm – nasz mózg można „oszukać”. Jeśli uśmiechamy się przez 15 minut (nawet na siłę), mózg odbiera to jako sygnał do poprawy nastroju i zdrowia .
Jak Napisać Streszczenie?
Mając tak przygotowane notatki, streszczenie pisze się samo. Wystarczy połączyć punkty w spójną całość:
„Tematem tekstu jest leczniczy wpływ śmiechu na zdrowie człowieka . Autorka udowadnia to, przywołując przykład dziennikarza Normana Cousinsa, który wspomagał leczenie oglądaniem komedii, oraz opisując zjawisko klaunoterapii w szpitalach. Z tekstu wynika wniosek, że nawet wymuszony uśmiech może pozytywnie wpłynąć na pracę naszego mózgu i organizmu.”
Pamiętaj: Kluczem jest zrozumienie ogólnego sensu, a nie wyłapywanie pojedynczych słówek.
