Konteksty w pracy maturalnej: jak je wprowadzać, aby zyskać punkty?
Jednym z najczęstszych problemów, z jakimi borykają się maturzyści – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym – jest umiejętne wprowadzanie kontekstów do wypracowania. Wielu uczniów traktuje kontekst jako „zło konieczne”, dodatkową informację „doklejaną” na siłę do argumentacji. Tymczasem dobrze dobrany kontekst to fundament, który może uratować Twoją pracę i nadać jej głębi.
Czym jest kontekst? Metoda drzewa
Najprościej wytłumaczyć rolę kontekstu, używając metafory drzewa. Argument z lektury to to, co widzimy nad ziemią – pień i korona. Ale żeby drzewo stało stabilnie i żyło, potrzebuje korzeni. Konteksty to właśnie te korzenie . Są one niewidoczne na pierwszy rzut oka, ale to z nich wyrasta sens utworu.
Kontekstem może być niemal wszystko, co poszerza rozumienie tematu:
- Biografia autora.
- Historia i realia epoki.
- Mitologia, Biblia, religia.
- Filozofia, inne dzieła sztuki (film, obraz) .
Złota zasada: kontekst odpowiada na pytanie „Dlaczego?”
Najważniejszą rzeczą, którą musisz zapamiętać, jest to, że kontekst nie jest przypisem. Nie służy do tego, by pochwalić się datą urodzenia poety. Kontekst służy do tego, by odpowiedzieć na pytanie: DLACZEGO bohater tak postępuje? lub DLACZEGO autor tak skonstruował świat? .
Jeśli przywołujesz informację o epoce czy filozofii, musi ona coś tłumaczyć w Twojej argumentacji .
Przykłady zastosowania kontekstów
Oto jak w praktyce połączyć lektury z odpowiednimi kontekstami:
- „Chłopi” – kontekst mitologiczny
Kłótnia Macieja Boryny i Antka o Jagnę to nie tylko wiejska awantura. Możesz użyć kontekstu mitologicznego, porównując ten konflikt do Wojny Trojańskiej. Mamy tu dwóch mężczyzn walczących o najpiękniejszą kobietę, a ich spór staje się osią napędową tragedii – podobnie jak w „Iliadzie” .
- „Dziady cz. III” – kontekst biblijny
Sens cierpienia narodu polskiego czy jednostki w dramacie Mickiewicza jest niezrozumiały bez odwołania się do Biblii. Mickiewicz celowo stylizuje Polskę na „Chrystusa Narodów” (mesjanizm). Wskazanie na biblijne korzenie tej idei to kluczowy kontekst religijny .
- „Wesele” – kontekst społeczny i historyczny
Dlaczego Pan Młody (inteligent z miasta) żeni się z chłopką? Jeśli napiszesz tylko, że „z miłości”, spłycisz temat. Wprowadź kontekst chłopomanii – mody panującej w Młodej Polsce. Wyjaśnij, że jego decyzja wynika z fascynacji wsią, postrzeganą przez pryzmat mitu arkadyjskiego (wieś jako kraina szczęścia i spokoju). To pokazuje, że rozumiesz mechanizmy społeczne epoki .
- „Dżuma” – kontekst filozoficzny
Omawianie powieści Camusa bez wspomnienia o egzystencjalizmie jest błędem. Postawa doktora Rieux (walka z dżumą mimo braku nadziei na ostateczne zwycięstwo) jest bezpośrednią realizacją filozofii egzystencjalnej – buntu przeciwko absurdowi świata .
Pamiętaj: Kontekst to narzędzie, które pozwala Ci pokazać egzaminatorowi, że nie tylko znasz treść lektury, ale też rozumiesz mechanizmy rządzące literaturą i światem.
