Najczęstsze typy zadań na maturze: porównywanie tekstów i obrazów. Analiza trendów CKE 2023–2025

W ostatnich latach formuła egzaminu maturalnego z języka polskiego ewoluowała. Analiza arkuszy z lat 2023–2025 pokazuje wyraźny trend, który dominuje w części testowej: zadania polegające na zestawianiu ze sobą dwóch tekstów. Centralna Komisja Egzaminacyjna odchodzi od prostego sprawdzania wiedzy na rzecz weryfikacji umiejętności syntezy, wyciągania wniosków i porównywania różnych źródeł kultury.

Na czym polegają te zadania?

Zadania te wymagają od maturzysty przeanalizowania dwóch fragmentów (literackich lub literackiego i ikonicznego) i znalezienia punktów wspólnych lub różnic. Nie chodzi jednak tylko o wskazanie tego samego motywu. Pytania są znacznie bardziej precyzyjne i dotyczą postaw podmiotu lirycznego, przyczyn emocji, sposobu kreacji bohatera czy wizji świata .

„Ukryte” porównania i wnioski

Warto pamiętać, że zestawienia nie zawsze są podane wprost w postaci dwóch tekstów do przeczytania. Czasami pytanie odwołuje się do wiedzy ucznia. Klasycznym przykładem jest „Balladyna”, gdzie często pojawia się zadanie wymagające porównania jej z „Makbetem” Szekspira (wspólne motywy zbrodni, władzy, winy) .

Wnioski dla maturzystów:

1. Standard: W każdym arkuszu możecie spodziewać się od 1 do 3 zadań tego typu .
2. Punktacja: Są to zadania często najwyżej punktowane, wymagające logicznego myślenia i sprytu .
3. Głębia: Nie szukajcie tylko powierzchownych podobieństw. Zastanówcie się nad przyczyną (np. gniewu bohatera) lub sposobem przedstawienia danej wartości .

Przygotowując się do matury, ćwiczcie zestawianie lektur z innymi tekstami kultury – to umiejętność, która jest teraz najwyżej ceniona przez egzaminatorów.

Przegląd zadań z lat 2023–2025

Oto konkretne przykłady zestawień, które pojawiły się na egzaminach, obrazujące skalę tego zjawiska:

Arkusze z 3 zadaniami typu „zestawienie Tekstu 1 i Tekstu 2”

1. Maj 2023 (CKE) – w tym arkuszu takie zestawienia pojawiły się trzykrotnie:

    ◦ Zadanie 8: Czesław Miłosz Piosenka o końcu świata vs Apokalipsa św. Jana (porównanie wizji końca świata).

    ◦ Zadanie 10: Obraz Fransa Halsa (młodzieniec z czaszką) vs wiersz Daniela Naborowskiego (porównanie motywu marności).

    ◦ Zadanie 14: Fragment Wesela Wyspiańskiego vs plakat teatralny Piotra Kunce (porównanie relacji inteligencja-chłopi).

2. Grudzień 2023 (Test Diagnostyczny) – również 3 zadania:

    ◦ Zadanie 6: Lucjusz Anneusz Seneka O życiu szczęśliwym vs Jan Kochanowski Pieśń XII (porównanie roli cnoty).

    ◦ Zadanie 7: Opis rzeźby Piety vs wiersz Posłuchajcie, bracia miła… (porównanie kreacji Matki Boskiej).

    ◦ Zadanie 12: Wiersz Tadeusza Peipera Ulica vs obraz Pawła Jarodzkiego Kameleon (ocena prawdziwości stwierdzeń o obu tekstach).

Arkusze z 2 zadaniami tego typu

1. Maj 2025 (Arkusz oznaczony datą przyszłą):

    ◦ Zadanie 7: Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią vs Jan Andrzej Morsztyn Wiosna (porównanie zalecanych postaw życiowych).

    ◦ Zadanie 9: Adam Mickiewicz Dziady cz. III vs Józef Wittlin Stabat Mater (porównanie obrazu matki).

Arkusze z 1 zadaniem tego typu

W zdecydowanej większości pozostałych arkuszy występuje jedno wyraźne zestawienie dwóch tekstów w części historycznoliterackiej:

• Arkusz Pokazowy (Marzec 2022): Jan Kochanowski Pieśń V vs Juliusz Słowacki Grób Agamemnona (porównanie przyczyn gniewu podmiotu lirycznego).

• Czerwiec 2023: Psalm 8 (Biblia) vs Jan Kochanowski Pieśń (porównanie postaw wobec Boga).

• Sierpień 2023: Paweł Stępień (tekst o średniowieczu) vs Bogurodzica (wyjaśnienie idei pośrednictwa).

• Listopad 2023 (Operon): Księga Koheleta vs Horacy Do Leukonoi (porównanie postaw podmiotu lirycznego).

• Maj 2024: Jan Parandowski Mitologia (o Demeter) vs Jan Kochanowski Tren X (porównanie postawy podmiotu lirycznego do Demeter).

• Czerwiec 2024: Adam Mickiewicz Rozmowa wieczorna vs Adam Mickiewicz Dziady cz. III (porównanie postawy Konrada i podmiotu lirycznego wiersza).

• Sierpień 2024: Jan Kochanowski Pieśń III vs Sebald Beham Fortuna (grafika) (porównanie postawy Fortuny).

• Grudzień 2024 (Test Diagnostyczny): Ignacy Krasicki Ptaszki w klatce vs Julian Kornhauser Lekcja o przyimku (porównanie refleksji o wolności).

• Czerwiec 2025 (Arkusz oznaczony datą przyszłą): Marc Chagall Stworzenie świata (obraz) vs Księga Rodzaju (zgodność miejsca człowieka w hierarchii).

• Sierpień 2025 (Arkusz oznaczony datą przyszłą): Juliusz Słowacki Hymn vs Adam Mickiewicz Grób Potockiej (porównanie przyczyn smutku).

Przykłady n zadań z dwoma tekstami

Zadania z dwoma tekstami

Arkusz z: 5 maja 2025 r.

Zadanie 7.

Przeczytaj poniższe fragmenty utworów literackich.

Tekst 1.

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

MORS DICIT¹:

[…]

Ale gdy przyjdzie dzień sądny,

Gdzie się nie skryje żadny,

Uźrzą² mądrzy tego świata,

Iż dobra boska odpłata;

Chowali tu żywot swoj ciasno³,

Alić jich sirca nad słońce jasno⁴;

Jidą5 w niebieskie radości,

A nie w piekielne żałości.

Co nam pomogło odzienie⁶

Albo obłudne jimienie⁷,

Cośmy się w niem kochali,

A swe dusze za nie dali?

Przeminęło jak obłoki,

A my jidzim przez otwłoki⁸

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] […] poezja polska świecka,

oprac. Stefan Vrtel-Wierczyński, Wrocław 1952.

Tekst 2.

Jan Andrzej Morsztyn

Wiosna

Spieszmy się, spieszmy, niż nas czas nadgoni

I śmierć, której się dobra myśl nie schroni:

Ta niedyskretka tejże pchnięciem nogi

Otwiera chaty i królewskie progi.

Żyj w skok¹, bo-ć zamknął do niezmiernej wrota

Nadzieje² krótki kres dany żywota³;

Zarwij4, co możesz, dobrych dni pod miarą⁵,

Wnet będziesz bajką, nieboszczykiem, marą⁶.

Jan Andrzej Morsztyn, Wiosna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1971.

Zadanie 7.1. (0–1)

Wyjaśnij, czym się różni postawa życiowa zalecana w przytoczonym fragmencie

Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią od postawy życiowej zalecanej

w przytoczonym fragmencie wiersza Wiosna Jana Andrzeja Morsztyna. W odpowiedzi odwołaj się do każdego z tekstów.

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

Zadanie 7.2. (0–1)

Podaj nazwę epoki, w której powstała Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią,

a następnie wykaż zgodność postawy zalecanej w przytoczonym fragmencie tego

utworu ze światopoglądem rozpoznanej epoki.

Nazwa epoki: ……………………………………………………………………………………………………………

Arkusz z: 1 czerwca 2023 r.

Zadanie 8. (0–2)

Przeczytaj fragment biblijnego Psalmu 8 oraz fragment Pieśni Jana Kochanowskiego.

Tekst 1.

Księga Psalmów

Psalm 8

[…]

⁴ Gdy patrzę na Twe niebo, dzieło Twych palców,

księżyc i gwiazdy, któreś Ty utwierdził:

⁵ czym jest człowiek, że o nim pamiętasz,

i czym syn człowieczy, że się nim zajmujesz?

⁶ Uczyniłeś go niewiele mniejszym od istot niebieskich,

chwałą i czcią go uwieńczyłeś.

⁷ Obdarzyłeś go władzą nad dziełami rąk Twoich […].

Księga Psalmów, [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Poznań 2016.

Tekst 2.

Jan Kochanowski

Pieśń

Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?

Czego za dobrodziejstwa, który[m] nie masz miary? […]

Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko¹ Twoje,

Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.

Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,

Bo nad to przystojniejszej ofiary nie mamy. […]

Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;

Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!

Jan Kochanowski, Pieśń [Czego chcesz od nas, Panie…], [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1988.

¹ Wszytko – wszystko.

Czy we fragmencie biblijnego Psalmu 8 oraz we fragmencie Pieśni Jana

Kochanowskiego ukazano podobne postawy człowieka wobec Boga? Uzasadnij

odpowiedź, odwołując się do obu utworów.

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

Arkusz z: 3 czerwca 2025 r.

Zadanie 6. (0–1)

Zapoznaj się z poniższymi tekstami.

Tekst 1.

Marc Chagall  Stworzenie świata

Tekst 2.

Księga Rodzaju

24Potem Bóg rzekł: «Niechaj ziemia wyda istoty żywe różnego rodzaju: bydło, zwierzęta

pełzające i dzikie zwierzęta według ich rodzajów!». I stało się tak:

²⁵Bóg uczynił różne rodzaje dzikich zwierząt, bydła i wszelkich zwierząt pełzających po ziemi. I widział Bóg, że były dobre.

²⁶A wreszcie rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech

panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem podniebnym, nad bydłem, nad ziemią i nad

wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!».

²⁷Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył

mężczyznę i niewiastę.

²⁸Po czym Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się,

abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną; abyście panowali nad ptactwem

podniebnym, nad rybami morskimi i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi».

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Poznań 2016.

Czy miejsce człowieka w hierarchii stworzenia ukazane na obrazie Marca Chagalla jest

zgodne z miejscem człowieka w hierarchii stworzenia przedstawionym we fragmencie

Księgi Rodzaju? Uzasadnij odpowiedź.

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

Arkusz z: 19 sierpnia 2025 r.

Zadanie 8.

Przeczytaj poniższe fragmenty utworów literackich.

Tekst 1.

Juliusz Słowacki

Hymn („Smutno mi, Boże…”)

Kazano w kraju niewinnej dziecinie

Modlić się za mnie co dzień… a ja przecie

Wiem, że mój okręt nie do kraju płynie,

Płynąc po świecie…

Więc że modlitwa dziecka nic nie może,

Smutno mi, Boże!

Juliusz Słowacki, Hymn („Smutno mi, Boże…”), [w:] tegoż, Wiersze, Wrocław 2013.

Tekst 2.

Adam Mickiewicz

Grób Potockiej

Tam na północ ku Polsce świecą gwiazd gromady.

Dlaczegoż na tej drodze błyszczy się ich tyle?

Czy wzrok twój ognia pełen, nim zgasnął w mogile,

Tam wiecznie lecąc jasne powypalał ślady?

Polko, i ja dni skończę w samotnej żałobie;

Tu niech mi garstkę ziemi dłoń przyjazna rzuci.

Adam Mickiewicz, Grób Potockiej, [w:] tegoż, Wybór poezyj, t. 2, Wrocław 1997.

Zadanie 8.1. (0–1)

Czy przyczyna smutku wyrażonego w przytoczonym fragmencie Hymnu Juliusza

Słowackiego jest taka sama jak przyczyna smutku wyrażonego w przytoczonym

fragmencie Grobu Potockiej Adama Mickiewicza? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do obu tekstów.

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

Arkusz z: 7 maja 2024 r.

Zadanie 8. (0–2)

Przeczytaj fragment Mitologii Jana Parandowskiego oraz Tren X Jana Kochanowskiego.

Tekst 1.

Jan Parandowski

Mitologia

W poszarpanej szacie, z rozwiązanymi włosami, pełnymi prochu i popiołu, idzie […]

Demeter. […] Przymglone oczy, w których już łez nie ma, wloką się z przedmiotu na

przedmiot, zawiedzione i bezradne. Matka szuka zaginionej córki.

Oto zostawiła ją na łące, nad brzegiem Oceanu, bawiącą się z nimfami. Odchodząc,

zabroniła jej zbierać narcyzów, kwiatów zwodniczych, poświęconych bóstwom podziemnym.

[…]

Persefona obejrzała się wokoło, czy jej nikt nie widzi, i prędko zerwała kwiat. Upiła się

jego zapachem, oczy jej zaszły mgłą i ciemność ogarnęła duszę. Wtedy rozwarła się ziemia

i Hades, bóg piekieł, porwał Persefonę na wozie zaprzężonym w czarne rumaki. Gdy się

ocknęła, wołała, krzyczała. Żaden bóg nie słyszał jej głosu, żadna z nimf, z którymi bawiła się

na łące, nie nadbiegła z pomocą. […]

Na próżno matka pytała o nią każdego przechodnia. Ani bóg, ani człowiek, ani ptak

żaden nie podał jej wieści o córce.

Jan Parandowski, Mitologia, Warszawa 1979.

Tekst 2.

Jan Kochanowski

Tren X

Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi sie podziała?

W którą stronę, w którąś sie krainę udała?

Czyś ty nad wszystki nieba wysoko wzniesiona

I tam w liczbę aniołków małych policzona?

Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szcześliwe

Wyspy¹ zaprowadzona? Czy cię przez teskliwe

Charon jeziora² wiezie i napawa zdrojem

Niepomnym, że ty nie wiesz nic o płaczu mojem?

Czy, człowieka zrzuciwszy³

i myśli dziewicze,

Wzięłaś na się postawę⁴

i piórka słowicze?

Czyli sie w czyścu czyścisz, jesli z strony ciała

Jakakolwiek zmazeczka na tobie została?

Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była,

Niżeś sie na mą ciężką żałość urodziła?

Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości.

A nie możesz li w onej dawnej swej całości⁵,

Pociesz mię, jako możesz, a staw sie przede mną

Lubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną⁶.

Jan Kochanowski, Tren X, [w:] tegoż, Treny, Wrocław 2019.

Czy postawa podmiotu lirycznego w Trenie X Jana Kochanowskiego jest podobna

do postawy Demeter? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do Trenu X oraz do

zacytowanego fragmentu Mitologii Jana Parandowskiego.

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

Arkusz z: 3 czerwca 2024 r.

Zadanie 10. (0–2)

Przeczytaj poniższe fragmenty utworów Adama Mickiewicza.

Tekst 1.

Adam Mickiewicz

Rozmowa wieczorna

Z Tobą ja gadam¹, co królujesz w niebie,

A razem gościsz w domku mego ducha;

Gdy północ wszystko w ciemnościach zagrzebie

I czuwa tylko zgryzota i skrucha,

Z Tobą ja gadam! słów nie mam dla Ciebie:

Myśl Twoja każdej myśli mej wysłucha;

Najdalej władasz i służysz w pobliżu,

Król na niebiosach, w sercu mym na krzyżu!

Adam Mickiewicz, Rozmowa wieczorna, [w:] tegoż, Wybór poezyj, t. II, Wrocław 1997.

¹ Gadam – rozmawiam.

Tekst 2.

Adam Mickiewicz

Dziady cz. III

KONRAD

[…]

Milczysz! – Jam Ci do głębi serce me otworzył,

Zaklinam, daj mi władzę – jedna część jej licha,

Część tego, co na ziemi osiągnęła pycha,

Z tą jedną cząstką ileż ja bym szczęścia stworzył!

Milczysz! – nie dasz dla serca, dajże dla rozumu. –

Widzisz, żem pierwszy z ludzi i z aniołów tłumu,

Że Cię znam lepiej niźli Twoje archanioły,

Wart, żebyś ze mną władzą dzielił się na poły –

Jeślim nie zgadł, odpowiedz – milczysz! ja nie kłamię.

Adam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie (część III), Wrocław 2012.

Czy Konrad – bohater Dziadów cz. III – przyjmuje taką samą postawę wobec Boga, jaką wyraża podmiot liryczny w wierszu Rozmowa wieczorna? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu zacytowanych fragmentów utworów.

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………