Wzór odpowiedzi na maturę ustną. Jak w tekstach kultury ukazywane są emocje?
Pytanie o emocje to bardzo wdzięczny, a zarazem pojemny temat na egzaminie ustnym. Pozwala na skontrastowanie różnych dziedzin sztuki i pokazanie, że uczucia mogą być wyrażane na skrajnie różne sposoby.
Sformułowanie Tezy
Najlepiej przyjąć tezę, że artyści ukazują emocje w sposób dwojaki: mogą być one wyrażane w sposób gwałtowny, dramatyczny i bezpośredni, lub przeciwnie – niezwykle subtelnie, wyłącznie za pomocą detali, mimiki, postawy ciała czy kolorystyki.
Analiza Obrazu „Dwie bretonki z koszem jabłek” (Władysław Ślewiński)
Przykładem ukazywania emocji w sposób bardzo powściągliwy i delikatny jest obraz Władysława Ślewińskiego.
- Postawa ciała i mimika: Na obrazie widzimy dwie postaci. Młodsza dziewczyna spogląda na starszą z ufnością i zaciekawieniem, na co wskazuje ułożenie jej ciała. Starsza kobieta jest z kolei zamyślona, poważna i oparta o murek – jej postawa wręcz emanuje fizycznym i życiowym zmęczeniem .
- Środki wyrazu: Emocje (troska, bliskość, spokój) wyrażone są tu nie przez krzyk czy dynamikę, lecz poprzez ciepłą, wiosenną paletę barw i statyczną kompozycję .
Konteksty: Krzyk, Gniew i Subtelność w Kinie
W opozycji do subtelności malarstwa można zestawić wielką literaturę, w której emocje aż kipią:
- Rozpacz – „Treny” Jana Kochanowskiego: Cykl ten to pomnik ojcowskiego bólu i żalu po stracie córki Urszulki. Kochanowski wyraża swoje uczucia w sposób skrajny i rozdzierający, stosując apostrofy (bezpośrednie nawoływania dziecka) oraz pytania retoryczne (np. w „Trenie X”: Gdzieś mi się podziała?). Emocje są tu wyrażone wprost.
- Gniew i bunt – „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza: W „Wielkiej Improwizacji” Konrad staje do walki z Bogiem. Przejęty losem ojczyzny, w dramatyczny, gwałtowny sposób wyrzuca z siebie oskarżenia, co doprowadza go niemal do bluźnierstwa i skrajnego wyczerpania fizycznego (omdlenia).
- Subtelność kina: Warto wspomnieć też o sztuce filmowej (np. film „Tajemnica Brokeback Mountain”), w której najgłębsza miłość i skomplikowane relacje międzyludzkie często oddawane są nie przez wygłaszane dialogi, ale ukradkowe spojrzenia, uśmiechy i delikatne gesty.
Podsumowując, twórcy dysponują bogatym wachlarzem środków – od słów, przez kompozycję barw, po język ciała – dzięki którym potrafią ukazać pełne spektrum ludzkich emocji, czyniąc sztukę językiem uniwersalnym .
