Gramatyka na egzaminie ósmoklasisty: co musisz ogarnąć?

Dla jednych uczniów gramatyka to istota z piekła rodem, a dla innych – rzadko widywany duch . Niestety, nie da się zdać egzaminu ósmoklasisty z dobrym wynikiem, opierając się wyłącznie na znajomości lektur. Gramatyka stanowi pewne minimum, które nierzadko ratuje punkty i może zadecydować o Twoim sukcesie . Zamiast panikować, wystarczy przyswoić pięć kluczowych elementów językowych .

1. Części Mowy

Autorzy zadań egzaminacyjnych mają swoje ulubione części mowy . Warto bezbłędnie kojarzyć te podstawowe:

• Rzeczownik: odpowiada na pytanie kto? co? .
• Czasownik: odpowiada na pytanie co robi? co się z nim dzieje? .
• Przymiotnik: odpowiada na pytanie jaki? jaka? jakie? .
• Przysłówek: odpowiada na pytanie jak?.
• Zaimek: z powodzeniem zastępuje rzeczownik (lub inne części mowy), zapobiegając niepotrzebnym powtórzeniom .

Na przykład w zdaniu „Mały pies szybko biegnie”: pies to rzeczownik, mały to przymiotnik, biegnie to czasownik, a szybko (odpowiada na pytanie jak?) to przysłówek .

2. Przypadki

Zadanie polegające na odmianie przez przypadki bywa dla wielu uczniów powodem do ucieczki z kraju . Na egzaminie musisz jednak umieć przede wszystkim rozpoznać ich formę w gotowym tekście . Szybka „ściągawka”: Mianownik (kto? co?), Dopełniacz (kogo? czego?), Celownik (komu? czemu?), Biernik (kogo? co widzę?), Narzędnik (z kim? z czym?), Miejscownik (o kim? o czym?), Wołacz (wołamy) . Gdy analizujesz zdanie „Nie ma książki”, wyraz książki odpowiada na pytania nie ma (kogo? czego?) – jest to więc dopełniacz. Ten przypadek idealnie opisuje w zdaniach wszelkiego rodzaju braki .

3. Części Zdania

Z przymrużeniem oka można rzec, że polska składnia to mała drama, w której ktoś (lub komuś) coś robi, często w odpowiednich warunkach i celu . Trzeba pamiętać o rozróżnieniu części zdania:

• Podmiot (wykonawca) i Orzeczenie (czynność) to fundament.
• Dopełnienie oraz ulubione przez egzaminatorów Okoliczniki (szczególnie miejsca, czasu i sposobu) .

Spójrzmy na przykład: „Uczeń pisze sprawdzian w ciszy”. W tym zdaniu: uczeń to podmiot, pisze – orzeczenie, sprawdzian (pisze kogo? co?) – dopełnienie, a w ciszy pełni funkcję okolicznika .

4. Zdania Złożone

Rozróżniamy zdania złożone współrzędnie oraz podrzędnie . Relacja podrzędności polega na tym, że jedno zdanie nie ma bez drugiego pełnego sensu . W przypadku kłopotów z nazwaniem zdania warto zwracać baczną uwagę na spójniki :

• Zdania współrzędne najczęściej wprowadzają spójniki takie jak: i, oraz, ale, więc .
• Zdania podrzędne identyfikuje się najczęściej za pomocą spójników typu: który, że, bo, ponieważ (np. „Poszłam spać, bo byłam bardzo zmęczona”) .

5. Imiesłowy

To rozbrykany czasownik, który swoimi właściwościami spokrewnił się z przymiotnikiem (bądź w pewnym sensie z przysłówkiem) . Dzielimy je na dwa podstawowe rodzaje:

• Imiesłowy przymiotnikowe: najłatwiej rozpoznać je po typowych końcówkach -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te oraz -ący, -ąca, -ące .
• Imiesłowy przysłówkowe: mają bardzo charakterystyczne zakończenia: -ąc (dla formy współczesnej) oraz -wszy, -łszy (dla uprzedniej) . Widzimy je w konstrukcjach typu: „Idąc do szkoły, kupił gazetę” .

By zdać bez problemu, wystarczy przestać uciekać przed gramatyką. Nauka powyższych zasad gwarantuje opanowanie minimum, które uchroni Was przed błędami i utratą punktów !