Matura z polskiego: Dwudziestolecie Międzywojenne. Epoka jednego monopolisty
Analiza arkuszy maturalnych z lat 2023–2025 oraz nowej podstawy programowej prowadzi do zaskakującego wniosku. Choć dwudziestolecie to epoka literackiego bogactwa (Schulz, Witkacy, Nałkowska), na maturze liczy się niemal wyłącznie jedna powieść w całości. Sprawdź, co musisz „wycisnąć jak cytrynę”, aby zdać.
- „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego – Monopolista epoki
To jedyna lektura z tej epoki czytana w całości na poziomie podstawowym. Musisz znać ją perfekcyjnie.
- Symbolika tytułu: Dosłownie to czas przed nadejściem wiosny. Metaforycznie – to okres po odzyskaniu niepodległości, gdy Polska się „budzi”, ale jest jeszcze w fazie przejściowej.
- Szklane domy: Mit opowiadany przez Seweryna Barykę, który zderza się z brutalną rzeczywistością po przyjeździe Cezarego do Polski.
- Wiatr od wschodu: Metafora zagrożenia rewolucją komunistyczną.
- Trzy programy dla Polski:
- Szymon Gajowiec (Ewolucja): Powolne reformy (waluta, armia), bezpieczeństwo granic. Krytykowana przez Cezarego za powolność.
- Antoni Lulek (Rewolucja): Likwidacja klas, przemoc, walka z burżuazją, przyłączenie do Związku Sowieckiego.
- Utopia i wątpliwości: Cezary nie odrzuca Gajowca, ale nie jest przekonany do żadnej opcji. Otwarte zakończenie sugeruje, że dopiero szuka swojej drogi.
- „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza – Walka na miny
Z listy lektur zniknęła konieczność znajomości całości – obowiązują tylko fragmenty.
- Kluczowe pojęcia:
- Forma: Narzucony sposób bycia, przed którym nie ma ucieczki.
- Gęba: Maska, którą przywdziewamy lub którą narzucają nam inni.
- Pupa: Infantylizacja, traktowanie dorosłych jak dzieci.
- Łydka: Symbol swobody obyczajowej i nowoczesności.
- Zadania: Zazwyczaj dotyczą walki o dominację (kto komu narzuca formę) lub wyjaśnienia pojęć.
- Poezja – Skamandryci i Klasycy
- Leopold Staff: Jego wiersz „Kowal” to pochwała pracy nad własnym charakterem i nawiązanie do filozofii Nietzschego (nadczłowiek, wola mocy).
- Maria Pawlikowska-Jasnorzewska: Wiersze-miniatury, w których należy szukać paradoksu i puenty (np. wiersz „Miłość”).
- Skamander: Julian Tuwim („Do prostego człowieka”, „Mieszkańcy”). Cechy: witalizm, język potoczny, bohaterem jest zwykły człowiek.
Czego już nie ma?
Z listy lektur obowiązkowych zniknęły „Sklepy cynamonowe” Brunona Schulza oraz „Granica” Zofii Nałkowskiej.
Podsumowanie
Dwudziestolecie na maturze to 90% „Przedwiośnie” i kluczowe pojęcia z „Ferdydurke” (Forma, Gęba, Pupa). Opanowanie tego materiału to klucz do sukcesu.
