Motywy w lekturze ,, Chłopi'' 
 
PRZEMIJANIA – przemijanie jest jednym z głównych tematów powieści Reymonta; na przykładzie Macieja Boryny czy Agaty ukazana została nieuchronność przemijania. W Lipcach jedni bohaterowie umierają (Maciej i Agata), by zrobić miejsce dla innych (Mateusza czy Szymka).
MIŁOŚCI – W powieści mamy kilka par kochanków. Pierwszym przykładem będą macocha i pasierb, czyli Jagna i Antek. Swym romansem złamali prawa chrześcijańskie, społeczne i obyczajowe. Antek zdradził żonę Hankę, a Jagna Macieja. Grzeszność tej pary potęguje fakt, że Jagna sypiała zarazem z ojcem i synem, co temu drugiemu w zupełności nie przeszkadzało. Być może Reymont chciał zwrócić w ten sposób uwagę na odwieczną obecność takich sytuacji w życiu człowieka. Warto zwrócić uwagę, iż Borynowie nie byli jedynymi mężczyznami uwiedzionymi przez córkę Dominikowej. W sercu Jagny ważne miejsce zajmował jeszcze Mateusz (przed właściwa akcją), lubiła spędzać czas z wójtem, aobiektem jej romantycznych myśli był syn organistów – Jasio. Kolejną powieściową parą kochanków byli Tereska i wspomniany Mateusz, którzy zaczęli romans pod nieobecność męża kobiety. 
ZDRADY – motyw zdrady towarzyszy poprzedniemu motywowi (kochanków). W Chłopach zdradzają Antek, Jagna, Tereska, poszukując zmysłowych uciech i bliskości w ramionach kogoś innego niż prawowita druga połówka. 
MIŁOSCI MAŁŻEŃSKIEJ – symbolem miłości małżeńskiej, wiernej i godnej największych poświęceń i upokorzeń była Hanka – kobieta, która mimo ciągłych zdrad nadal kochała Antka. Narażona na plotki, zajmowała pozycję głowy rodziny, martwiąc się o jedzenie, opał, zdrowie dzieci i wiernie czekała na powrót męża spędzającego upojne chwile w brogu z macochą. Choć jej miłość nie była przykładem tej z romantycznych powieści czy brazylijskich telenowel (mąż wielokrotnie wytykał jej, że była „dziadówką”, zapewniał, że jej nie kocha i żądał, by dała mu spokój), trwała przy mężu bez względu na przeciwności losu. 

RODZINY – rodzina jest w Chłopach jednym z najważniejszych tematów, to wokół niej zbudowane są niemal wszystkie wątki. Poznajemy rodzinę Borynów (Maciej z żoną Jagną, Antek z żoną Hanką, Józka), kowalów (zięć Macieja z jego córką – Magdą), wójtów, Kozłów, Kłąbów, organistów czy Paczesiów (Dominikowa z Jagną, a później dwoma synami – Szymkiem i Jędrzychem). Fundamentem każdej z tych rodzin jest solidarność, gdy nadchodzą złe dni, i ogromna miłość, niewidoczna może w codziennych chwilach, lecz ujawniająca się w kulminacyjnych momentach dzieła (bitwa o las, głosowanie w sprawie budowy szkoły, wzajemna pomoc w polu pod nieobecność lipeckich mężczyzn).  Choć pozornie między członkami rodziny Borynów, a dokładniej Maciejem i Antkiem, panowała oschłość, a nawet nienawiść podsycana kolejnymi kłótniami najpierw o ziemię, a później o Jagnę – jednak w krytycznym momencie bitwy o las mężczyźni udowodnili, że w ich żyłach płynie ta sama krew. Do historii literatury przeszła następująca scena: „Naraz Boryna otworzył oczy i długo patrzał w Antka, jakby sobie nie wierząc, aż głęboka, cicha radość rozświeciła mu twarz, poruszył ustami parę razy i z największym wysiłkiem szepnął: - Tyżeś to, synu?... Tyżeś?... I omdlał znowu”.
SIEROTY – osieroconym chłopcem w powieści jest Witek, którego przygarnął na wychowanie Boryna i dał posadę pastucha (pasł jego krowy, kochał konie, sypiał w stodole). Kilkunastoletni chłopiec cierpiał z powodu nieznajomości rodziców, co ujawniło się w Dzień Zaduszny, gdy wraz z Kubą poszedł do kościoła, by zapłacić za „wypominki” za duszę zmarłych. Gdy ksiądz poprosił o imiona matki i ojca, Witek wybuchnął niepowstrzymanym płaczem, ponieważ nie był w stanie ich wymienić (bo ich nie znał). Choć Boryna traktował go często bardzo ostro (obwinił o stratę krowy), jednak Kuba (uczący go pacierza), Józka (jego przyjaciółka) czy Jagna (traktująca go życzliwie i trochę niczym matka) sprawiali, że chłopiec był pogodny i pozytywnie nastawiony do życia.
PIELGRZYMA – do pielgrzyma możemy porównać Rocha, wędrującego od wsi do wsi i opowiadającego historie o Bogu, Jezusie i ich miłosierdziu. Choć Reymont nie zdradził nam wielu szczegółów, możemy się domyślać, że był poszukiwany przez carskie władze (zabór rosyjski), a na końcu powieści zmuszony do opuszczenia wsi, ponieważ wypytuje o niego żandarmeria. Roch jest symbolem dydaktyka (uczył wiejskie dzieci czytania i pisania), pielgrzyma (chodził na pielgrzymki, między innymi do Częstochowy), mędrca, życzliwego doradcy i wiernego przyjaciela (pomógł zorganizować wsparcie dla opuszczonych kobiet, gdy mężczyźnie z Lipiec byli w areszcie). 
APOTEOZY PRACY – praca jest w powieści podstawowym elementem życia wsi, wyznacza rytm jej egzystencji. Można powiedzieć, że kto pracował – był szanowany i lubiany. Praca była również szansą na wydostanie się z biedy i nędzy panującej w Lipcach. Największym poważaniem cieszyli się najbogatsi gospodarze, a co za tym idzie – najbardziej pracowici. 
KONFLIKTU POKOLEŃ – przejawem obecności konfliktu pokoleń są wrogie stosunki między Maciejem a Antkiem Boryną. Ziemia i kobieta – te dwie sprawy spowodowały, że tak podobni do siebie mężczyźni stali się sobie zupełnie obcy. Choć płynęła w nich jedna krew, chcieli nawet się zabić. (Maciej podpalił bróg, w którym nakrył syna i żonę, a Antek zamierzał strzelić do ojca w czasie  zamieszania w bitwie o las). Na szczęście w końcowej scenie drugiego tomu między mężczyznami doszło do symbolicznego pojednania, gdy ranny Maciej z miłością spojrzał na syna. 
NACISKU GROMADY NA JEDNOSTKĘ – przejawem tego motywu jest sposób traktowania przez wiejską społeczność Jagny, tak naprawdę zagubionej i wrażliwej dziewczyny, w końcu wyrzuconej poza społeczność. Reymont przedstawił siłę, jaką grupa może wywrzeć na jednostkę, opisał działanie psychologii tłumu, co jest widoczne w scenie, gdy mieszkańcy Lipiec pod przywództwem organiściny radzą w karczmie nad sposobem wykluczenia Jagny z gromady. Prawie wszyscy (prócz Mateusza) przystają na wywiezienie dziewczyny na gnoju poza granice wsi. Gromada narzuciła swoje zasady Jagnie, a gdy ona nie chciała żyć wedle norm zamkniętej społeczności – została w brutalny sposób wykluczona. 

SAMOTNOŚCI W GROMADZIE – W powieści jedynie Jagna odczuwała samotność i nienazwaną potrzebę opuszczenia wsi, w której źle się czuła, nękana ciągłymi plotkami i niemożnością robienia tego, co pragnęła. Nie dążyła, jak pozostali, do zgromadzenia majątku; w swych wyborach nie kierowała się wyrachowaniem czy interesownością, przez co stała się ofiarą społeczności, wyklętym przykładem odmienności, kiedy pragnęła jedynie wolności i samotności. 
CZŁOWIEKA A NATURY – W Chłopach człowiek i natura stanowią nierozerwalne połączenie, silniejsze niż śmierć, czego symbolem jest ostatnia scena z życia Macieja Boryny, gdy umiera na polu, zwracając swe ciało matce-ziemi. Również za życia mieszkańcy Lipiec czują się związani z naturą, ponieważ stanowi ona porządek ich losów, wyznacza czas pracy i czas odpoczynku (wschody i zachody słońca), porę świąt i obrzędów, odpustów i zabaw. 
NIEUCHRONNOŚCI ŚMIERCI – śmierć jest nieuchronną koleją losu ludzkiego. Przykładem bohatera pogodzonego z kolejami życia, a nawet czekającego na śmierć, jest Agata. Ta starowinka odziana w łachmany, obwieszona różańcami i podpierająca się kijem, wierząca w Boga, od kilku lat przygotowywała sobie „wyprawę na śmierć”: pościel, poduszki, pierzynę. Pragnęła jedynie umrzeć w łóżku, w ciepłej pościeli. Od dawna miała również odłożone pieniądze na pogrzeb. W końcu jej marzenie się spełniło – zmarła u krewnych, namaszczona przez księdza olejami, zostawiając rodzinie wyżebrane pieniądze. Śmierć stanowiła dla niej zakończenie pewnego etapu, a zarazem możliwość zrealizowania największego pragnienia.